Phần 1
Phố huyện sáng sớm ngày cuối tháng. Gọi là phố nhưng chỉ là một con đường trải đá cấp phối chạy tuốt từ đầu đến cuối thị trấn. Bên đường là hai dãy nhà nối nhau san sát. Ngoài trụ sở của một số cơ quan nhà nước có chút bề thế ra thì tuyệt đại đa số những ngôi nhà ở đây đều thấp bé, rêu phong phủ màu thời gian.

Khép nép đứng bên đường cạnh chiếc xe đạp Thống Nhất cà tàng, một cô gái dáng người cao ráo thướt tha trong bộ sơ mi vải non trắng với quần sa tanh đen bóng, trên tay cầm chiếc nón lá đã sờn.

Loan nhìn sang của hàng Mậu dịch số 3 bên kia đường. Lố nhố người đứng trước hai ô cửa sổ vẫn còn đóng, xung quanh là mấy dãy gạch đá xếp hàng xí chỗ. Hôm nay là ngày làm việc đầu tiên của cô ở đây.

Tốt nghiệp cao đẳng kế toán tài chính được ba năm, tất tả chạy vạy xin việc khắp nơi và đã làm vài chỗ nhưng không đâu vào với đâu. Cô mới lấy chồng năm ngoái. Hùng chồng cô là viên chức ga xe lửa gần nhà. Bố chồng cô, một cán bộ về hưu, nhờ quen biết đã xin được cho con dâu vào làm tại đây. Nói là quen biết nhưng cũng phải mất 7 cây vàng (gần nửa cơ nghiệp của gia đình) đi kèm thì mới có xuất cho cô vào chỗ này.

Vị trí làm việc của cô là mơ ước của bao nhiêu người, niềm hãnh diện của không ít gia đình khi có con em làm mậu dịch viên.

Nhăm nhăm tờ quyết định phân công công tác trên tay, Loan dắt xe sang bên kia đường. Dòng người ken đặc trước cửa khiến cô không thể tiến lên.

– “Các bác cho cháu đi nhờ cái ạ” – Loan nhẹ nhàng lên tiếng.
– “Ơ hay cái con bé này, đứng ra đằng sau xếp hàng đi chứ”

Giọng một bà sồn sồn cất lên. Xung quanh là bao ánh mắt không mấy thiện cảm nhìn theo.

– “Dạ, cháu làm ở đây, các bác cho cháu đi nhờ chút”

Nghe đến đây, đám người xung quanh không ai bảo ai, dạt sang hai bên. Ánh mắt từ thiếu thiện cảm của họ chuyển sang khép nép một cách nhanh chóng.

Cũng không lạ. Ở cái thời bao cấp này, các cô mậu dịch viên được ví như những bà hoàng, được tôn sùng và kiêng nể không kém các quan chức. Mặc dù không có quyền sinh quyền sát gì trong tay nhưng cứ giáp mặt họ ở cửa hàng mậu dịch thì sẽ biết tay nhau liền.

Lọc cọc dắt xe vào lối nhỏ bên hông khu mậu dịch, Loan chậm rãi đi thẳng vào phía trong, nơi có 2 người phụ nữ đang lúi húi nhặt nhặt, chia chia, sắp xếp hàng hóa.

– “Em chào các chị ạ”

Loan cất tiếng. Hai người phụ nữ kia cũng ngẩng lên hất hàm…

– “Cô là ai, ai cho cô vào đây thế?”
– “Dạ em là Loan, hôm nay đến nhận công tác ạ”
– “À…” – Hai người phụ nữ cùng đồng thanh. Họ nhìn Loan từ chân lên đầu rồi lại nhìn từ trên xuống dưới.
– “Cô vào trong kia gặp anh Đại”
– “Dạ…”

Loan dựng tạm cái xe vào tường rồi khép nép đi vào trong. Phía sau, hai người phụ nữ kia cùng bĩu môi rồi nhìn nhau tủm tỉm cười.

Nàng đi qua hai cánh cửa đang đóng, đến căn phòng thứ 3 trong cùng cửa mờ.

Cộc… cộc… cộc…

– “Em nào đó, vào đi. Gớm hôm nay lịch sự thế?”

Một giọng đàn ông ồm ồm vang lên.

– “Dạ cháu chào chú ạ”

Người đàn ông đang xì xoạp húp bát mì, nghe giọng lạ, lúc này ông ta mới ngẩng mặt lên với một chút ngơ ngác.

– “Cháu là…”
– “Dạ cháu là Loan, hôm nay đến nhận công tác ở đây ạ”
– “À… à… ờ… cháu ngồi đi”

Ông Đại vừa chỉ chỗ cho Loan ngồi vừa cố húp nốt bát mì.

– “Chú tưởng mai đầu tháng mới có nhân viên mới chứ, sao kỳ này trên lại phân công người đến nhận việc cuối tháng thế nhỉ?”
– “Dạ cháu cũng không rõ, trong giấy ghi thế nào thì cháu làm như thế ạ”
– “Ừ…” – Ông Đại gạt bát mì sang một bên, cầm tờ quyết định từ tay Loan, ngắm ngắm nghía nghía rồi ngẩng lên nhìn nàng.

Lúc này ông mới được nhìn kỹ người con gái đang ngồi đối diện. Khuôn mặt xinh xắn, môi hồng hào, sống mũi cao, đôi mắt tròn đen nháy, nước da trắng sáng, mái tóc dài đen nháy thoang thoảng mùi bồ kết xõa một nửa sau lưng một nửa đằng trước phủ lên gò bồng đảo nhô cao phập phồng dưới lớp áo.

Nuốt đánh ực một cái, không biết ông Đại nuốt nốt chỗ mì trong mồm hay là nước miếng chảy ra nữa.

Ông Đại năm nay 59 tuổi, còn một năm nữa về hưu, dáng người bệ vệ, mặt mũi khá dữ tợn, đầu hói gần hết tóc. Người ta vẫn gọi ông là Đại chột bởi một bên mắt của ông bị hỏng từ lúc sinh ra. Chính vì cái mắt đó mà ông không phải đi lính suốt những năm chiến tranh. Ở nhà làm chân cung ứng trong ban quản lý hợp tác xã, hơn chục năm trước không biết quen biết chạy chọt thế nào mà được về đây làm cửa hàng trưởng.

– “Cháu theo chú ra đây” – Ông Đại đứng dậy, khẽ vỗ lên vai Loan.

Loan lũn cũn bước theo ông ta một cách ngoan ngoãn.

– “Ê mấy cô.” – Ông Đại nói lớn khi đến gần hai người phụ nữ.
– “Đây là cháu Loan, từ hôm nay sẽ làm việc tại đây. Các cô chỉ dẫn công việc cho cháu nó nhé”

Nói xong ông ta quay về phía Loan.

– “Đây là chị Ngọc và chị Linh, có gì cứ làm theo sắp xếp của các chị ấy nhé”
– “Dạ vâng ạ”
– “Mấy chị em tự làm quen và phân công công việc cho nhau nhé”

Ông Đại quay vào trong mà không quên tia mắt nhìn thân hình đang đứng bên cạnh.

… Theo quy định 7h30 bắt đầu bán hàng nhưng gần 8h hai cửa sổ nhỏ mới mở ra để hoạt động. Dòng người ùn ùn xông tới, một rừng tay thò qua chấn song và ô cửa. Tiếng nói, tiếng la huyên náo cả một góc phố huyện.

– “Mấy người làm cái gì mà sồn sồn lên thế. Từ từ lần lượt chứ”

Ngọc quát xa xả và đám người đang lố nhố sau khung cửa, tiếng ồn ào bỗng dịu hẳn đi. Thế mới thấy quyền uy của mậu dịch viên thời bao cấp lớn cỡ nào.

… Buổi sáng làm việc đầu tiên của Loan chủ yếu là bê, vác, nhặt, gom… đồ theo sự chỉ chỏ của hai bà chị kia. Cửa hàng mậu dịch này chuyên cung ứng lương thực và thực phẩm khô còn rau củ thịt cá thì lại phải mua bên cửa hàng mậu dịch số 2 cuối thị trấn.

Là buổi đầu tiên lại ít khi phải làm nặng nên Loan tỏ ra khá mệt. Chẳng mấy chốc mồ hôi đã lấm tấm trên trán khiến cho khuôn mặt thanh tú của nàng long lanh hơn.

Ông Đại đứng chắp tay sau lưng làm như đang giám sát công việc của mọi người nhưng thực ra chủ yếu để ngắm cô nhân viên mới tên Loan. Mắt ông ta sáng rực lên mỗi khi Loan cúi xuống nhặt đồ. Mặc dù cổ áo cài khuy cao nhưng mỗi khi nàng cúi xuống, đôi gò bồng đảo lại lấp ló hiện ra qua cổ áo hẹp.

Hành vi của ông ta không thể qua được mắt chị Ngọc. Thỉnh thoảng Ngọc lại véo tay Linh hất hàm về phía ông Đại. Hai người phụ nữ nhìn nhau tủm tỉm cười. Suốt bao năm qua họ đã quá hiểu tay sếp già dâm dê này và dường như điều đó với họ là hết sức bình thường.

– “Anh Đại chỉ bảo cháu nó làm việc đi chứ… híhí…”

Linh vừa nói với ông Đại vừa nhìn Ngọc, hai chị em cùng cười khúc khích.

Ông Đại đang nghệt mặt nhìn Loan làm việc giật mình quay lại hai người phụ nữ kia cười tẽn tò.

– “Mấy cô cứ tập trung vào việc của mình đi. Làm không lo làm cứ…”

Hôm nay là ngày cuối tháng, lượng người đi mua đồ cũng nhiều vì sang tháng mới các tem phiếu của tháng cũ sẽ không còn dùng được nữa. Nó khiến cho Loan phải luôn chân luôn tay.

… 11h, hai cánh cửa sổ đóng lại trước sự ngơ ngác của đám đông chật kín phía ngoài.

– “Đã đến giờ nghỉ trưa đâu các cô ơi?”

Giọng một người trong đám đông hỏi vọng vào.

– “Đến giờ nhập hàng” – Linh trả lời gọn lỏn rồi đóng sầm cánh cửa.

Ở đây, luật bất thành văn 11h nghỉ trưa. Đám người ngoài cửa chỉ biết tiu nghỉu tản dần ra. Thay vào đó lại là đống gạch đá lố nhố xếp thành mấy hàng bên ngoài cửa.

Lúc này Loan mới được ngơi việc, tay chân và lưng nàng mỏi nhừ, ngồi bịch xuống ghế nhưng môi vẫn phải nở nụ cười tươi tắn với ba người kia. Ông Đại và hai người phụ nữ đều nhìn nàng với ánh mắt hài lòng.

Cả nhóm người đi vào phía trong để nghỉ ngơi chuẩn bị ăn trưa. Có hai gian phòng nhỏ phía cuối, một phòng cho nhân viên phía ngoài còn một phòng phía trong cho ông Đại.

Bữa trưa với cơm cạp lồng nhanh chóng được Ngọc và Linh dọn ra. Trong khi đó Loan hơi lúng túng. Hôm nay là buổi đi làm đầu tiên nên nàng quên mất chuẩn bị cái vụ ăn trưa này.

– “Anh Đại xem bố trí cho em nó ăn trưa đi kìa”.

Vừa nói Ngọc vừa hất hàm về phía ông Đại đang đứng cửa với nụ cười đầy ẩn ý.

– “Ừ nhỉ, thế cháu không mang cơm đi à”
– “Dạ cháu không ạ”
– “Ừ, thế đợi chú bắc bếp nấu mì cùng ăn”.

Ông Đại vừa nói vừa lon ton đi châm bếp dầu. Cái mùi khét đặc trưng nồng lên xung quanh. Chẳng mấy chốc, hai bát mì to bốc hơi nghi ngút được bưng lên. Bốn người ngồi quây quần bên cái bàn tròn nhỏ.

– “Loan sướng nhé, mới ngày đầu đi làm đã được sếp Đại phục vụ rồi. Chả bù cho bọn chị ở đây bao năm mà có được như thế này đâu” – Chị Linh láu táu nói.
– “Dạ, cháu cảm ơn chú ạ” – Loan quay sang ông Đại lí nhí cảm ơn.
– “Ấy chết, em mà gọi chú là anh Đại không vui đâu. Phải không anh Đại nhỉ?”

Đến lượt Ngọc lên tiếng, chị vừa nói vừa nhìn ông Đại nháy mắt.

– “Đúng đấy, anh Đại còn phong độ ngời ngời thế này cơ mà. Đừng có gọi bằng chú nghe chưa” – Linh đệm thêm vào.
– “Dạ…” – Loan lí nhí.

Ông Đại thì chỉ ngồi cười híp mắt.

Bữa cơm trưa trở lên vui vẻ và chan hòa khi Loan và mọi người mở lời với nhau nhiều hơn. Qua câu chuyện bên mâm cơm Loan được biết chị Ngọc năm nay 40 tuổi, chị Linh 35, đều đã có hơn mười năm trong nghề.

– “Dạ, để cháu mang bát đũa đi rửa ạ”

Loan nhanh nhảu thu dọn “chiến trường” khi mọi người đã buông đũa hết.

– “Đấy, lại cháu rồi” – Linh nói với điệu bộ giả vờ cáu.
– “Dạ, vâng. Để em ạ” – Loan nói đầy thẹn thùng…
– “Thế có phải chuẩn chỉ không anh Đại nhỉ?”

Linh lại liếc nhìn ông Đại lúc này đang híp mắt nhìn Loan.

– “Nhất anh Đại đấy nhé, có được em nhân viên đẹp như tiên”
– “Các cô cứ luyên tha luyên thuyên. Toàn chết vì cái mồm”

Ông Đại giả đò bực tức đứng lên đi về phòng nằm nghỉ